X
تبلیغات
قه لای جوانرو

قه لای جوانرو

کوردی

 

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه سی ام دی 1388ساعت 13:3  توسط نناس  | 

نقشه جغرافیایی جوانرود

+ نوشته شده در  چهارشنبه سی ام دی 1388ساعت 12:59  توسط نناس  | 

جوانرود

شهر من جوانرود شهر شیر مردان....

(((    جوانرو   )))

 جوانرو جه نه تی  جوانی له میژوی کونی کوردانا

هه زار گیانم به قوربانت  هه وارگه ی شاعیرو دانا

چرای روشن له کوردستان ئوجاخی فرهنگی کوردی

که وا هه لاپه ره ت لاده ی خه زی نه ی پاکو بی گه رده

عه شیره ی جاف له میژودا هه زار فه خریان به جی ماوه

به سه ربه رزی له توی میژو نیشاندرایه که ژی شاوه

کولانو کوچه کانی تو چه نی شیری به دی هانی

به هه ستی پاکی مه ردانت هه تا ماوی قلا مانی

ئه ری ئه ی شاری فه رهه نگی ئه ری شاری هونه رمه ندان

ؤ

جوانرو شاری داواشی هه وارگه ی موله وی زانا

دلی (سه ریاس ) که میهری تو که سر  ناگا له  د لما نا

شعر :  اکرم حسن زاده -  سریاس

+ نوشته شده در  چهارشنبه سی ام دی 1388ساعت 12:55  توسط نناس  | 

جوانرود

 

شهرستان جوانرود:

موقعيت جغرافيايي :

شهرستان جوانرود درشمال غربي استان كرمانشاه واقع شده است كه 87 كيلو متر با مركز استان فاصله دازد ، از غرب به شهرستان ثلاث باباجاني و كشور عراق و از شمال به شهرستان پاوه و از جنوب به شهرستانهاي اسلام آباد غرب و سرپل ذهاب و از شرق به شهرستان هاي كرمانشاه وكامياران محدود مي شود .

پيشينه تاريخي :

شهرستان جوانروددر حد فاصل فلات ايران و جلگه بين النهرين قرار گرفته است، يعني پل ارتباطي تمدنهاي ايراني و تمدنهاي باستاني بين النهرين بوده است .بعد از ورود آرياييها در حدود 3 هزار سال پيش، غرب استان كرمانشاه مورد توجه خاص دامداران ماد قرار گرفت و 2700 سال پيش با غلبه بر حكومت آشور و فتح نينوا به غارت حكومتهاي بين النهرين دربرهه اي از زمان خاتمه دادندو در دوره هاي بعد نيز بعلت شرايط مناسب طبيعي همواره مورد توجه ايلات و طوايف كرد بوده است و بعنوان يكي از بخشهاي تابعه سنندج تحت حاكميت حكمرانان كردستان قرار داشته است. قلعه جوانرود و امان اله خان والي كردستان در سال 1224 هجري قمري برابر با سال 1188 هجري شمسي يعني در حدود 193 سال پيش و از آن زمــان بــه بعــد اهميت ژئو پو لتيكي و اجتماعي جوانرودفزوني يافت. ايل جاف جوانرود هيچگاه حاكميت مطلق حكومت شاهان ستمگررا قبول نكردند. جنگ عشاير جوانرود در دوران رضا خان با دستگيري و زنداني كردن رؤساي منطقه در سال 1310نشاني از مبارزات خونبار مردم اين ديار در زمان ستم شاهي است. مردم غيرتمند شهرستان جوانرود در طول جنگ تحميلي ضمن حضور فعال در دفاع از ميهن، صدها نفر شهيد و جانباز را تقديم انقلاب اسلامي خود كرده اند. جوانرود در سال 1368 به مركز شهرستان انتخاب گرديد و از شهرستان پاوه تفكيك شدو داراي بخشهاي مركزي و روانسر ميباشد و جمعيت شهرستان 99205 نفر مي باشد كه حدود 60% شهري و 40% روستايي است.

مذهبی و فرهنگی :

 تمام مردم شهرستان جوانرود مسلمان ، اهل سنت و شافعي مذهب هستند ، اين مردم به زبان كــردي و لهجه سوراني صحبت مي كنند . شهرستان جوانرود در مجموع يك چشم انداز طبيعي محسوب مي شود كه ويژگيهاي خاص خود را دارد كه با اين حال سرابهاي همچون سراب روانسر ، جاوري ، چشمه شفا بخش ريزه بعنوان چشم اندازهاي طبيعي مي تواند مورد توجه قرار گيرد. چشم اندازهاي فرهنگي معمولاً در مقياس محلي و منطقه اي قرار دارندو اماكني همچون نظرگاه شيخ عبدالقادر (ريزه) ،سلطان شيخ مراد ( روستاي كاني گل ) روستاي دولت آباد به عنوان يك حوزه علمي سنتي از چشم اندارهاي فرهنگي اين شهرستان محسوب مي شوند.

وضعیت اقتصادی:

كل اراضي شهرستان جوانرود 75697 هكتار بوده كه از اين ميزان 9656 هكتار آن آبي و مابقي ديم مي باشد ، بعلت ورودي شيخ صالح و انجام واردات و صادرات همچنين رفت و آمد مسافرين به اين شهرستان طي چند ساله اخير از نظر اقتصادي تغييرات زيادي در منطقه روي داده است ووضعيت اقتصادي مردم خوب شده است

+ نوشته شده در  یکشنبه پنجم آبان 1387ساعت 10:49  توسط نناس  | 

جوانرود

جوانرود همان محلی است كه حمدلله مستوفی در «نزهت القلوب» از آن به عنوان «الانی» نام برده است با اين‌ حال در مورد پيشينه تاريخي جوانرود اطلاعات زيادي در دست نيست. نگاهي به روند تغييرات شهر جوانرود نشان مي‌دهد كه بيش ترين تغييرات اين منطقه طي سال‌هاي اخير رخ داده است شهرستان جوانرود از شمال به شهرستان پاوه، از جنوب به شهرستان اسلام آباد غرب، از جنوب باختری به شهرستان سر پل ذهاب،‌ از باختر به كشور عراق و از خاور به شهرستان كامياران محدود می‌شود. شغل اصلی مردم جوانرود كشاورزی و دام‌داری است. در زمينه‌ي صنايع دستي؛ بافت گليم‌هاي عشايري با طرح‌هاي كردي و جاجيم‌هاي مرغوب و كم نظير و نيز بافت انواع شال‌و جوراب و دستكش پشمي در شهرستان جوانرود از رونق ويژه اي برخوردار است. غار‌كاوات‌در شمال‌ دره‌قوری‌قلعه مهم‌ترين مكان ديدني شهرستان جوانرود را تشكيل مي‌دهد.

مکان های دیدنی و تاریخی


غار كاوات‌در شمال‌ دره‌قوری‌قلعه مهم‌ترين مكان ديدني شهرستان جوانرود را تشكيل مي‌دهد. 


صنايع و معادن


در شهرستان جوانرود رشته های صنايع كارگاهی كمد سازی، كابينت سازی، موزاييك سازی، بلوك زنی و چوب بری رواج كامل يافته است. در زمينه صنايع دستی بافت گليم های عشايری با طرح های كردی و جاجيم های مرغوب و كم نظير و نيز بافت انواع شال و جوراب و دستكش پشمی از رونق ويژه برخوردار است. 


کشاورزی و دام داری


شغل اصلی مردم جوانرود كشاورزی و دام‌داری است. آب كشاورزی از رودخانه ها فراهم شده و محصولات كشاورزی جوانرود عبارتند از گندم، جو، بنشن،‌ گياهان علوفه ای، سيب، آلو، توت،‌ گردو، و انگور، که از اين ميان بنشن، گردو، ‌سيب، و آلو جزء صادرات اين شهر نيز به شمار می آيند. دامداری و دامپروری از فعاليت های بسيار مهم شهرستان جوانرود است. اين امر به دليل وضعيت خاص منطقه و زندگی عشايری رايج در ناحيه و اختلاف آب و هوايی در فواصل كوتاه می باشد. هم چنين در اين شهرستان پرورش زنبور عسل رونق چشمگيری دارد. 


مشخصات جغرافيايي


شهرستان جوانرود از شمال به شهرستان پاوه، از جنوب به شهرستان اسلام آباد غرب، از جنوب باختری به شهرستان سر پل ذهاب،‌ از باختر به كشور عراق و از خاور به شهرستان كامياران محدود می‌شود. جوانرود مركز شهرستان جوانرود، در درازای جغرافيايی 29 درجه و 46 دقيقه و پهنای جغرافيايی 48 درجه و 34 دقيقه و در 1300 متری از سطح دريا، در 86 كيلومتری شهر كرمانشاه و در مسير راه چقا نرگس – باينگان قرار دارد. جوانرود در دره ای قرار گرفته است كه از شمال و شمال باختری به كوه های گرده برگير و چاه قلی محدود است و رود زيمكان با گذشتن از به سوی شمال باختری می رود. آب و هوای اين شهر معتدل و نيمه مرطوب است. 


وجه تسميه و پيشينه تاريخي


جوانرود همان محلی است كه حمدلله مستوفی در «نزهت القلوب» از آن به عنوان «الانی» نام برده است. در حال حاضر نيز آب آشاميدنی شهر جوانرود، ‌از آب سراب معروف «الانی» به دست می آيد. حمدلله مستوفی از الانی يا جوانرود امروزه به عنوان قصبه ای معتبر با هوای خوش، آب های روان، علفزارهای نيكو، شكارگاه های خوب و ناحيه ای با محصولات غلات نام برده است. در دوره شاه طهماسب صفوی جوانرود بيش از صد قريه داشته و در اطراف آن قلعه هايی نيز قرار گرفته بوده است. درويش سلطان (فرزند صفی خان سليمان گوران – والی جوانرود) بر خرابه‌های الانی، قلعه، مسجد، بازار و مدرسه ساخته است. جوانرود در دوران افشاريه و تا اواخر دوره زنديه مورد توجه خاص حكمرانان بوده است. در دوره قاجاريه، حكومت جاف و جوانرود در دست برادر و فرزندان امان الله خان والی بود. امان الله خان والی، حكومت جاف و جوانرود را به محمد صادق خان پسرش واگذار نمود. حكومت جوانرود بعد از سال 1320 به يكی از بيك زادگان رستم بيك جاف واگذار شده بود. اين شهر در حال حاضر بسيار آباد و توسعه يافته است و طبيعت و فضايی زيبا دارد.

+ نوشته شده در  یکشنبه پنجم آبان 1387ساعت 10:45  توسط نناس  | 

هه مو ذانیاریک له باره ی جوانرو

فرهنگ وتاریخ وجغرافیای شهر زیبای جوانرود

جافي جوانرِؤ له  چه ندين عه شيره ت و تيره  و هؤزي گه وره  و ناسراو، چ له  رِووي ژماره وه  يان له  رِووي شويَنه وه ، پيَكديَت، پيَكهاته ي ئه م عه شيره ت و تيرانه ش له  سه ر بناغه ي وه ره سه  دامه زراوه  و، ديار ترينشيان ئه مانه ن: قوبادي، باوه جاني، وه لَه به گي، رِؤسته م به گي، ئيَناخي، شه رفبه ياني، رِه حمان به گي، شيَخ سمايلي، گه شكي، باشؤكي "بازؤكي" نيَريژي، قادر ميروه يسي، تايشه يي "ئه م سيَ تيره ي دواييه  به  زؤري له  ناوچه كاني عه شيره ته كاني گؤراندا نيشته جيَن و به  تيره  سه ره كييه كاني جافي ئه و ده ڤه ره  ده ژميَردريَن، وه ك له  باسي جافي گؤراندا به  رِووني ده رده كه ويَت".

عه شيره تي رِؤسته م به گي :رِؤسته م به گييه كان عه شيره تيَكي گه وره ي جافي جوانرِؤن، هه روه ها به  بنه چه ي رِه سه ني گشت تيره كاني جافي تر له  قه لَه م ده دريَن، شويَنه كه يان ده كه ويَته  نيَوان چياي شاهؤ "شاوه " له  رِؤژهه لآته وه ، پاوه  و ئؤرامانات له  باكووره وه ، سنووري تيره ي وه لَه به گي له  باشووره وه ، شويَني تيره ي قوبادي له  رِؤژئاواوه . له نيَو هه لَويَسته  ديار و پرِ له  شانازييه كاني ئه م عه شيره ته دا، ئاماژه  به وه  ده كه ين كه  ته نها ئه وان بوون رِووبه رِووي سته م و زولَم و زؤري فه رمانرِه واي ئه رده لآني سادق خان بوونه وه ، كاتيَك شالآوي هيَنايه  سه ر جافي جوانرِؤ و باره گه كه ياني داگير كرد "له  قه لآي جوانرِؤدا". ئه وه بوو رِؤلَه كاني ئه م عه شيره ته  به  فه رمانده يي عه بدولَلآ به گي وه كيل و براكاني زؤر دليَرانه  به رپه رچي ناوبراويان دايه وه  و له  دژيدا جه نگان. ِؤسته م به گييه كان له م تيرانه  پيَكهاتوون:

*تيره ي زه ردؤيي

ئه م تيره يه ، تيره يه كي گه وره  و ناسراوه  و له  چوار هؤز پيَكديَت.

1-                         ساتياري

2-                         روايي

3-                         شاقوبادي (له  جوانرِؤ)

4-                         كوانگر (كه مانگر)

بريتين له  هه زار خيَزان و، تا ماوه يه كي نزيك گه رميان و كويَستانيان ده كرد، له  زستاندا به ره و كه ناره كاني سيروان ده چوون و له  هاوينيشدا رِوويان ده كرده  ناوچه كاني تين زه ردؤيي، له  ديَرزه مانيشدا كؤچيان ده كرده  ناوچه ي سه رياس سه ر به  شاري پاوه ، له  سه رده مي سه فه وييه كانيشدا به ره و قلآي شاهيَن له  زه هاودا كؤچيان ده كرد "ناوي ئه سلَيي قلآي شاهين، زه ردؤييه ". زه ردؤييه كان له  يه كه ميني ئه و جافانه ن كه  له  شاري كرماشاندا نيشته جيَ بوون و لويَ چالاكي بازرگاني و پيشه سازييان ئه نجامدا. ئه مرِؤ ژماره يان له  كرماشان و ده وروبه ريدا به  سه دان خيَزان ده گات.

*تيره ي كؤره يي

ئه م تيره يه  به  ساداتي كاكه  جانه ش ده ناسريَن و له  ده وروبه ري قه لآي جوانرِؤدا نيشته جيَن و به  چالاكي كشتوكالَي و به خيَوكردني مه رِ و مالآته وه  خه ريكن و ژماره يان كاتي خؤي به  سه د خيَزانيَك خه ملَيَنراوه .

*تيره ي كؤكؤيي

له  ناوچه  سنوورييه كاني جوانرِؤدا نيشته جيَن، له  رِابردوودا هه ولَيان دا، مولَك و له وه رِگاكاني تيره ي ئيَناخي داگير بكه ن، وه ليَ له  پاش شه رِيَكي سه خت پاشه كشيَيان پيَكراو بؤ ئه وديوي سيروان دوورخرانه وه ، ژماره يان به  200 خيَزان خه ملَيَنراوه .

*تيره ي ئيمامي

ئه مانه ش له  تيره  ناسراوه كانن و، رِؤلَه كانيان به  ئازايي و ده سپاكي و رِه وشتبه رزي ناسراون، به گشتي خه ريكي چالاكي كشتوكالَي و ئاژه لَدارين و ژماره يان به  500 خيَزانيَك خه ملَيَنراوه .

*تيره ي محه مه د باويسيَ

بريتين له  سه د خيَزانيَك و له  ناوچه ي شبانكاره  ده ژين و به ژياني كشتوكالَي و ئاژه لَدارييه وه  خه ريكن.

 

*تيره ي سؤفييان

به  سه د خيَزان خه ملَيَنراون و به  ژياني كشتوكالَي و ئاژه لَدارييه وه  خه ريكن.

*تيره ي قه شه يي

ئه م تيره يه  له  ناوچه ي جوانرِؤدا ده ژين، وه ليَ ژماره يه كي به رچاويشيان ئه مرِؤ له  شاره زووردا نيشته جيَن، سه باره ت به  ناوه كه يان (قه شه يي) وا ده گيَرِنه وه  كه  سه رؤكه كه يان له  ديَرزه ماندا لايه نگري يه كيَك له  كلَيَسا مه سيحييه كان بووه ، پيَش ئه وه ي بيَته  نيَو ئاييني ئيسلامه وه

به گشتي رِؤسته م به گييه كان شانازي ده كه ن به  ميَژوو و ياديي پرِ له  سه روه ريي چه ندين سه رؤك و سه ركرده ي دليَريان كه  به  بويَري و ليَهاتوويي و رِؤلَي نه ته وه يي و نيشتمانيي دياريان له  ميَژووي ميلله ت و عيَله كه ياندا ناسراوبوون، له وانه :

عه بدولَلآ به گي وه كيل :ئه م زاته  يه كه م كه س بووه  له  رِووي زولَم و زؤر و تؤقاندني محه مه د سادق خاني ئه رده لآندا وه ستاوه  "وه ك ئاماژه مان بؤ كرد"، به لآم سه رئه نجام له  شه رِيَكدا ديل ده كريَت و ده ينيَرنه  سنه ، مه لَبه ندي ميرنشيني ئه رده لآنه كان، له ويَ ده خريَته  زيندانه وه  و گشت مالَ و مولَكه كاني زه وت ده كريَت. ئه وه بوو گشت تيره  و هؤزه كاني جافي جوانرِؤ رِاده په رِن و به و هؤيه وه  (محه مه د سادق خان) ده سه لآت و تواناي خؤي له  ناوچه ي جوانرِؤدا له  ده ست ده دات.

غه فار به گي وه كيل و چه ند سه رؤكيَكي تر :پاش مردني عه بدولَلآ به گي باوكي، غه فار به گ به  سه رؤكي تيره كاني رِؤسته م به گي دانرا، ئه م سه رؤكه  واي به  په سه ندزاني له گه لَ رِؤلَه كاني عه شيره ته كه يدا سالآنه  گه رميان و كويَستان بكات. نه ك به  به رده وامي له  قه لاي جوانرِؤدا نيشته جيَ بيَت، تا وه كو تووشي ده ستدريَژيي ئه رده لآنه كان نه بيَت وه ك باوكي تووشي هات. به لآم له  هاويناندا كه  بؤ ناوچه كه  ده گه رِايه وه ، قه لآكه ي به سه ر ده كرده وه . ئه وجا سه رؤكايه تيي رِؤسته م به گييه كان، يه ك له دواي يه ك كه وته  ده ستي، ئه مين به گي وه كيل، محه مه د به گي وه كيل، عه بدولكه ريم به گي وه كيل، ئه م سه رؤكانه ش ياد و ميَژووييه كي شكؤداريان له  بيره وه ري عيَله كه ياندا به جيَهيَشت، نه خاسمه  (عه بدولكه ريم به گ) كه  سه رؤكيَكي يه كجار خؤشه ويستي قه ومه كه ي و تيَكرِا ناوچه ي جوانرِؤ و ده وروبه ري بوو. ئه م زاته  يه كيَك بوو له  وانه ي كه  پشتگيريي بزووتنه وه ي ئيَرانيي ناسراو به  (مه شروته ) يان كرد و، له و ميانه دا هه ردوو جه نگي باغ شا و نويَراندا به شداربوو و به خؤي هيَزه كه يه وه  شانبه شاني هيَزه كاني تري بزووتنه وه ي ناوبراو دليَرييه كي بيَهاوتايان نوواند و شاري كرماشانيان كؤنترؤلَ كرد. وه ليَ ، عه بدولكه ريم و مسته فا به گي براي و عينايه تولَلآ به گي ئامؤزايان و ژماره يه كي زؤر له  سواره كاني جافي جوانرِؤ له م شه رِه ي دواييه دا كوژران، ئه وجا ته رمه كانيان به  هؤي رِؤلَه كاني زه ردؤييه وه ، ئه وانه ي له  كرماشاندا داده نيشتن، گواسترانه وه  بؤ زيَدي خؤيان له  جوانرِؤدا. پاشان خه لَكي جوانرِؤ عه بدولرِه حمان به گ وه كيليان به  سه رؤكي خؤيان هه لَبژارد كه  هه رچه نده  لاويَكي تازه  پيَگه يشتوو بوو. سه رده مي ناوبراو رِيَكه وتي بارودؤخيَكي يه كجار هه ستياري له  ناوچه كه دا كرد، كاتيَك قاجارييه كان له سه ر حوكم لابران و حوكمي په هله وي له  ئيَراندا ده ستي پيَكرد. ئه وه بوو ئه م ده سه لآته  نويَيه  گوشاري خسته  عه شيره ته  كؤچه ره كان بؤ ئه وه ي نيشته جيَ بن و واز له  ژياني كؤچه ري بهيَنن، هه روه ها باري ژياني ئابووري "كشتوكالَي و ئاژه لَداري.." به شيَوه يه كي به رچاو تيَكچوو، ئه مه ش وايكرد خه لَك له  به رامبه ر  ئه و رِه وشه  ناهه مواره دا رِاپه رِن و له  دژي ئه و رِژيَمه  سته مكاره  نويَيه دا خه بات بكه ن، ده سه لآتدارانيش له لايه ن خؤيانه وه  به گرتن و تؤقاندن و رِاوه دوونان وه لآمي نه ياره كاني خؤيانيان دايه وه  و، زؤر له  سه رؤك عه شيره ته  كورده كاني رِؤژئاواي ئيَرانيش به ر ئه و هه لَمه ته  كه وتن.

په ره سه ندني ململانيَ له نيَوان حكوومه تي ئيَراني و جافي جوانرِؤدا

له  23ي مانگي شه عباني سالَي 1349 ك فه رمانده ي سه ربازيي ئيَراني مه حموودخان ئه مين له  سنه وه  ناردي به  دووي عه بدولرِه حمان به گ وه كيل و كه ريم به گي جافر سولَتان هه ورامي و حسيَن خان رِه زا و مه حموودخان دزلَي و بارام به گ "سه ردار ئه كره م"دا، هه ر كه  گه يشتنه  ئه ويَ يه كسه ر گيران و رِه وانه ي به نديخانه ي (خورِه م ئاباد) كران.

پاشان له  نه خشه يه كي دارِيَژراودا، سه رؤك و پياو ماقوولآني جافي جوانرِؤ بؤ قه لآي جوانرِؤ بانگهيَشت كران "مانگي شه وال سالَي 1350 ك" له ويَ له لايه ن كاره به ده ستاني ئيَرانه وه  غه دريان ليَكرا و خرانه وه  زيندانه وه ، به و هؤيه وه  رِؤلَه كاني رِؤسته م به گي رِاپه رِين و له  پاش شه رِيَكي سه ختدا كه  پتر له  ده رِؤژي خاياند ناوچه كاني پاوه  و خانه قا و دشه ... تا پردي دوو ئاب-يان گرت و، هيَزه كاني ميري ناچاركران بؤ ناوچه  شاخاوييه  سه خته كان پاشه كشيَ بكه ن. پاش ئه م سه ركه وتنه  گه وره يه ي عه شيره ته كاني جافي جوانرِؤ، حكوومه تي ئيَران گشت هيَزيَكي خؤي خسته  گه رِ له  دژي جافدا و، شه رِ و پيَكداداني نيَوان هه ردوو لا چرِتر و سه ختتر بوون. بؤيه  جافه كان مندالَ و پير و ئافره ته كانيان بؤ ناوچه  شاخاوييه  سنوورييه كاني "وه ك زناد، مكوري، گرمه ، چالَ ئاوا..." گواسته وه  و خؤيان بؤ شه رِي دريَژخايه ن ئاماده  كرد.

*      *        * له سالَي 1367ي كؤچيدا سه ختترين جه نگي نيَوان جافي جوانرِؤ و حكوومه تي ئيَران رِوويدا " كه  به  شه رِي جافي جوانرِؤ و حكوومه تي ئيَراني ده ناسريَت. ئه وه بوو هيَزه كاني ده ولَه ت و عه شيره ته  هاوپه يمانه كانيان وه ك سنجاوي، گؤران، هه يارخاني، له  ناوه رِاستي مانگي رِه مه زاني ئه و سالَه دا په لاماري ناوچه ي جوانرِؤيان له  دوو قؤلَه وه  دا "له  سنجاوي و ده ولَه ت ئاباداوه ". هيَزي شالآوبه ر به  تؤپي قورس و فرِؤكه ي جه نگي گوند و شارؤچكه كاني ده ڤه ره كه ي بؤردومان كرد، پاشان هيَزه كاني ميري ويستيان هيَلَه كاني به رگريي جاف ببه زيَنن، به لآم تووشي به رگرييه كي سه خت هاتن له لايه ن رِؤلَه كاني جافه وه  كه  به رگرييه كي مه ردانه يان تا مردن له  زيَد و كه رامه ت و سه روه ريي خؤيان كرد و چه ندين سه ركرده ي دليَريان ليَ شه هيد بوو وه ك : نادر به گ رِؤسته مي "برا گه وره ي محه مه د به گ وه كيل" عه بدولرِه حمان به گ ئيَناخي،  محه مه د شمشيَر و چه ندان رِؤلَه ي ئه مه كداري تر...

به هه رحالَ شه رِه كه  دوو سالَي ته واوي خاياند بيَ ئه وه ي هيَزه كاني ئيَراني بتوانن به  ته واوي ناوچه كه  كؤنترؤلَ بكه ن ويَرِاي به كارهيَناني تؤپباراني قورس و بؤردوماني ئاسمانيي توند به  شيَوه يه كي به رده وام.

 

جافي جوانرِؤ و كؤماري كوردستان

پاش داگيركردني ئيَران له لايه ن هيَزه كاني هاوپه يمانانه وه  له  جه نگي جيهاني دووهه مدا، پيَشه وا قازي محه مه د دامه زراندني كؤماري كوردستاني له  شاري مه هابادي پايته ختدا، رِاگه ياند. هه روه ها داواي پشتگيري و كؤمه كيي له  گشت عيَل و تيره كاني كورد نه خاسمه  عيَلي جاف كرد، به  مه به ستي پاريَزگاريكردن له و كؤماره  ساوايه . ئه مانيش (جافه كان) نيَردراوي خؤيان نارده  لاي پيَشه وا كه  ميرزا محه مه د فه واهيي دانا و رِؤشنبير و قسه زان بوو. ه م زاته  له  كؤبوونه وه يه كي گه وره دا له  شاري مه هاباد به  ئاماده بووني پيَشه وا قازي محه مه د و حه شاماتيَكي زؤر له  خه لَكي ئه و شاره ، پشتگيريي جافي به  گشت تيره  و به شه كانييه وه ، بؤ كؤماري كوردستان و پيَشه وا جواميَره كه ي رِاگه ياند.

پشتگيري جافي جوانرِؤ له  دكتؤر مه سه ده ق

خؤمالَيكردني كؤمپانياي نه وتي ئيَراني له  سه رده مي حكوومه ته كه ي د. موسه ده قدا، يه كيَك بوو له  هؤكاره  سه ره كيييه كاني ناكؤكيي نيَوان ئه و و ده رباره ي شاهنشاهيدا. له و سه رده مه دا غولام حسيَن ئه رده لآن برازاي سه ردار رِه شيد ئه رده لآن وه ك هه واداري موسه ده ق و بلآوكه ره وه ي بير و بؤچوونه  ئازاديخوازه كاني، له نيَو عه شيره ته كاني رِؤژئاواي ئيَراندا به  ده ركه وت. هه روه ها محه مه د به گي وه كيل و جافي جوانرِؤش چوونه  پالَ موسه ده قه وه ، چونكه  ناوبراو (محه مه د به گ) پيَي وابوو كه  سه ركه وتني موسه ده ق ده بيَته  مايه ي خيَر و سوود بؤ عيَله كه ي و ناوچه كه يان. جا پيَش رِووداني كوده تا سه ربازييه كه  له  دژي موسه ده ق، شانديَكي تيره كاني جافي جوانرِؤي بانگيَشت كرده  لاي خؤي و داواي ليَكردن ژماره يه ك له  باشترين جه نگاوه ره كاني جاف بنيَرنه  پايته خت به  مه به ستي پاراستني خؤي و ئه و ده زگايانه ي سه ر به  ئه و بوون له كاتي به رپابووني رِووبه رِوو بوونه وه  له گه لَ سوپادا. محه مه د به گيَش وه لآمي دايه وه  كه  ده توانيَت له  ماوه يه كدا هه زار جه نگاوه ري جاف ئاماده  بكات و به  رِيَگاي لابه لادا، شه و، رِه وانه ي پايته ختيان بكات. به لآم پيَش ئه وه ي ئه و نه خشه  جيَبه جيَ بكريَت، كوده تا له  دژي موسه ده ق رِوويدا و، له  شه وي كوده تاكه دا سه رؤكه كاني جاف له  مالَي موسه ده قدا بوون و، زؤر به زه حمه ت قوتاريان بوو. هه ر كه  محه مه د رِه زا شاه  په هله وي له  تاراوگه يي گه رِايه وه ، يه كسه ر شه رِ له  نيَوان جاف و ميريدا سه ري هه لَدايه وه .

هاوپه يماني به غدا(( حلف بغداد)) و كاريگه ري له سه ر جافي جوانرِؤ

يه كيَك له  برِگه كاني هاوپه يمانيي (حلف) به غدا كه  له  سه ره تاي په نجاكاني سه ده ي رِابردوودا له نيَوان عيَراق و توركيا و ئيَراندا به سترا، داخستني سنووري هاوبه شي ئه و ولآتانه بوو له  رِووي نه ياراني ئه و حكوومه تانه دا و پيَنه داني مافي په نابه ريَتي پيَيان و يارمه تي نه دانيان له  هه ر يه ك له و ولآتانه دا. له و بارودؤخه دا هيَزه كاني ئيَراني له  چه ندين قؤلَه وه  به  چه كي قورس و هيَزي ئاسمانييه وه  شالآويان هيَنايه  سه جافه كاني جوانرِؤ، ئه مانيش زؤر به توندي به رپه رچي ئيَرانييه كانيان دايه وه  و داكؤكييه كي مه ردانه يان له  خؤيان و نيشتمانيان كرد و، زه بر و زيانيَكي گياني و ماديي سه ختيان به  دوژمن گه ياند و يه كيَك له  فرِؤكه كانيانيان پيَكا، له  هه مانكاتيشدا قوربانييه كي گرانيان له  شه رِه كاندا دا، كه يكاووس به گي براي محه مه د به گي وه كيل يه كيَك له  شه هيده  سه ركرده كانيان بوو. محه مه د سالَح به گي شمشيَريش وه ك يه كيَك له  قاره مانه  دليَرانه كاني ئه و جه نگه  به ده ركه وت.. سه ر ئه نجام له ژيَر قورسيي شالآوي ئيَرانييه كان له لايه ك و، داخستني سنووري عيَراق به  رِووياندا له لايه كي تره وه ، جه نگاوه راني جاف ناچار بوون بؤ ناوچه  شاخاوييه  سنوورييه  سه خته كان پاشه كشيَ بكه ن. ئه وجا له ويَوه  ده ستيان به  شه رِي پارتيزاني بيَوچان له  دژي ئيَرانييه كاندا كرد، تا ئه وكاته ي شؤرِشي 14ي گه لاويَژ (سالَي 1958) له  عيَراقدا به رپابوو و رِژيَمي پاشايي له و ولآته دا رِووخا و، به  نه ماني ئه و رِژيَمه ش هاوپه يمانيي ناوبراو هه لَوه شايه وه . ئيدي سه رؤكه كاني جافي جوانرِؤ و چه كداره كانيان هاتنه  عيَراق و له لايه ن حكوومه تي عيَراقي و جافه كاني برايان له م ولآته دا پيَشوازييه كي گه رميان ليَكرا، هه روه ها چاويان به  پيَشه وا عه بدولكه ريم قاسم و سه ركرده ي مه زن بارزاني مسته فا كه وت.

هه لَويَستي جافي جوانرِؤ له  بزاڤي رِزگاريخوازيي كورددابه  سه رؤكايه تي بارزاني نه مر

شؤرِشي ئه يلوولي پيرؤزي سالَي 1961 به  فه رمانده يي بارزاني نه مر، ده نگيَكي فراواني له  گشت پارچه كاني كوردستاندا دايه وه ، هه روه ها ئه م شؤرِشه  له لايه ن گشت به شه كاني عيَلي جافه وه  به  جافي جوانرِؤشه وه ، پشتگيرييه كي ته واوي ليَكرا. ئه وه بوو هاوكاري و پشتگيريي ته واوي خؤيانيان بؤ بارزاني ده ربرِي و ژماره يه كي زؤر پيَشمه رگه يان به  فه رمانده يي محه مه د به گ وه كيل و حسيَن به گ وه كيل بؤ پالَپشتي شؤرِش نارد و، شانبه شاني براكانيان له  كوردستان عيَراقدا جه نگان و داكؤكييان له  كورد و كوردستان كرد. ئه وه بوو حسيَن به گي وه كيل له به ر ئازايه تي و ليَهاتوويي له  به ره كاني شه رِدا، كرا به  يه كيَك له  فه رمانده كاني هيَزي پيَشمه رگه ي كوردستان له و سه رده مه دا. ئه مرِؤش وه ك دويَنيَ، جافه كاني جوانرِؤ هه مان هه لَويَستي نه ته وه يي رِه سه ني نه گؤرِي خؤيان دووپات ده كه نه وه  و، ئه وه تا هه نديَكيان له  رِيزي پارته  شؤرِشگيَرِه كان و هيَزي پيَشمه رگه ي كوردستاندا پله  و پايه ي به رزيان هه يه .يه كيَك له وانه  بؤ نموونه ، فه ريدون به گي محه مه د به گي وه كيله  "كاك فه ريدون جوانرِؤيي؛ كه  يه كيَكه  له  به رپرسه  سه ربازي و حزبييه  ناسراوه كاني پارتي ديموكراتي كوردستان.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و نهم خرداد 1387ساعت 14:29  توسط نناس  | 

شیرکو بی کس

شیرکو بی‌کس

شیرکو بیکس (به کردی: Şêrko Bêkes) (زاده دوم ماه مه ۱۹۴۰) شاعر معاصر کرد عراقی است که از سوی انجمن قلم سوئد برنده جایزه توچولسکی (Tucholsky) شد. سروده‌های او به زبان کردی هستند.

وی در سال ۱۹۴۰ میلادی در شهر سلیمانیه عراق به دنیا آمد. پدرش فائق بیکس از شاعران بنام روزگار خود بود. بیکس بخاطر مشکلات سیاسی از سال ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۲ در سوئد زندگی می‌کرد ولی پس از آن به عراق بازگشت.

در ۱۹۶۸ اولین مجموعه شعر شیرکو بنام مهتاب شعر منتشر شد و از آن زمان تا کنون چندین مجموعه شعر، دو نمایشنامه منظوم و ترجمه پیرمرد و دریا نوشته ارنست همینگوی و عروسی خون اثر لورکا به زبان کردی از او به چاپ رسیده است .

از جمله دفترهای شعر این شاعر می‌‌توان از دو سرو کوهی، عقاب، رود، سپیده دم، آفات، کرکس، عطشم را شعله فرو می‌‌نشاند، دره پروانه‌ها، صلیب، مار و روز شمار یک شاعر، سایه ‌و آزادی، این واژه بی‌آبرو نام برد که به زبان‌های فرانسوی، ایتالیایی، سوئدی، عربی و غیره ترجمه و چاپ شده اند. در ایران نیز در مجموعه‌هایی از او همچون منظومه بلند دره پروانه (ده‌ربه‌ندی په‌پووله) و آزادی، این واژه بی‌آبرو با همت محمد رئوف مرادی ترجمه و به چاپ رسیده است .

مهم‌ترین ویژگی کارهای شیرکو بیکس، غربتی است که بنمایه اصلی آثار اوست.

+ نوشته شده در  دوشنبه سیزدهم خرداد 1387ساعت 15:23  توسط نناس  | 

زبان کردی

[زمانی کوردی ( زبان کردی)]



به طور كلي دربحث عناصرفرهنگي قوميت كرد و عناصري كه همبستگي كرد ي را تقويت مي كنند غير از زبان اعتقادات مباحث زيادي مي گنجد مثل آداب ورسوم (اداب كوچ ِازدواج، ‍رسوم عروسي ، تشيع جنازه،ُشكار، مراسم نوروز، خرافات ، ادبيات ،فولكور ،وضع معيشتي و افسانه ها) اما ازميان آنها دو عنصر رقص چوپي و لباس كردي،نمود بسيار روشن براي تظاهر به قویت كردي و همبستگي كردي دارد.

چوپی:كردها رقص مخصوصي دارند كه به آنها چوپي مي گويند وآن رقص حلقه وار توام با جست و خيزاست كه یک نفر(دختر یا پسر بودن مهم نیست) در راس دسته رقص را مي گرداند و به اصطلاح سرچوپی(رهبررقص) است دستمال رنگارنگ و لوله شده اي در دست دارد و با دست ديگرش رقاصان ديگر را كه همه دست در دست هم دارند مي گرداند. این رقص با حرکات ریتمیک سه یا چهار سیلابی ،یا بیشتر با لباس کوردی آراسته با رعایت مقررات مخصوص بخود به پایکوبی پرداخته که شکلهای منطقه ای مخصوص بخود را دارد.

مقررات و قوانین در چوپی:

رقص معمولا ابتدا توسط عده ای از پسران که از فامیل نزدیک عروس و داماد هستند شروع می شود. پسران در ابتدا تا رقص ریتم مخصوصی به خود می گیرد و کمی وسیع می شود اداره می شود و سپس دختران به ترتیب به جمع پسران افزوده می شوند.در این رقص فقط دختران انتخاب می کنند که دست در دست کدام پسر برقصند . و هیچ پسری حق اینکه میان دو دختر که دست همدیگر را گرفتند یا یک دختر و یک پسر که دست هم دیگر را گرفتند قرار بگیرد.

تعریف یک اروپایی از رقص کوردی:

«من به شتاب خود را به محل تجمع مردان وزنان كه براي رقص گرد آمده بودند رسانيدم و دراجراي يك رقص كرد ي كه براي نخستين بار مي ديدم حضور يافتم رقص به نظرم بسيارعجيب آمد ولي آن رابسیار زيبا يافتم زن ومرد دست يكديگر را مي گيرند . دايره بزرگ تشكيل مي دهند و با صداي نوعي طبل ( دهل ) با آهنگ كند و يكنواخت مي چرخند با اين حال ديده مي شود كه زنان كرد با اين كه مسلمانند در قيد و بند حجاب نيستند حتي سر و صورت و گردنشان هم باز است و چنين وضعي در بين ساير فرزندان پيغمبر گناه بزرگ محسوب مي شود.»

اهمیت و جایگاه رقص کردی با یک مثال:

در سال 1361 هنگامی که هنوز کوردستان ایران نا امن بود،یگانهای ارتش و سپاه پاسداران انقلاب از طریق جاده مهاباد به منظور یورش به پیشمرگ های حزب دمکرات و کومله در حرکت بودند.در روستایی که در جنب جاده قرار داشت یک گروه از زنان و مردان روستایی در وسط جاده مشغول رقص کُردی بودند(به مناسبت مراسم عروسی).این گروه تا رقص خود را تمام نکردند جاده را برای یگانهای نظامی تا دندان مسلح ترک نکردند.این حادثه نشان دهنده احساسی است که یک کُرد نسبت به رقص کُردی در هر شرایطی دارد.و آن را برابر با رژه ی یک گروه پیشمرگ می دانند.

 


(3) نظر

       




[شيعر و قسه ی خوش * سورانی *]



كوا شه‌راب نیوه‌ی ماچێك خۆشه‌؟
په‌یمانه‌ی لێوی پڕ ماچ بنۆشه‌
له‌مه‌ستی ماچا لاڵ و پاڵ كه‌وتن
خه‌یاڵی هێنده‌ی سه‌د خه‌یاڵ خۆشه‌

*

ده‌بوو بێیت و بكه‌م ماچ و نه‌هاتی
عه‌جه‌ب ماچێ له‌لێوی تۆ بوو قاتی
كه‌ پێت ناخۆشه‌كه‌س ماچم بداتێ
ده‌بێ بێی و بكه‌م ماچت له‌جیاتی




 

        




[گه وره پياوانی کرد(بزرگان کرد)]



                                                     

هیمن

محمدامین شیخ‌الاسلامی مُکری ملقب به‌ هیمن (به‌ معنی متین) و یا هیمن موکریانی (زاده‌ بهاروی در روستای شیلان آباد از توابع مهاباد در شمال غرب ایران) دیده‌ به‌ جهان گشود. پس از به پایان تحصیلات  در خانقاه شیخ برهان در شرفکند، هیمن در سال 1942 همراه با دوست خود هژار به‌ جمعیت احیای کرد (کومه‌لهٔ ژیانه‌وهٔ کورد) پیوست. در جمهوری مهاباد (ژانویه تا دسامبر ۱۹۴۶) به‌ عنوان شاعر ملی جمهوری کردستان ملقب شد و منشی حاجی بابا شیخ، نخست وزیر آن جمهوری گشت.

پس از سقوط جمهوری، هیمن به‌ شهر سلیمانیه در کردستان عراق پناهنده‌ شد و در آنجا اقامت گزید. در آنجا دستگیر شد ولی مخفیانه به لاچین بازگشت. پس از قرارداد آشتی ۱۱ مارس ۱۹۷۰ میان مبارزه‌گران کرد و حکومت عراق، هیمن به بغداد رفته و در آنجا اقامت گزید و عضو فعال فرهنگستان علوم کرد شد.

هیمن پس از سرنگونی پادشاهی پهلوی (۱۹۷۹) به‌ صفوف پیشمرگان حزب دموکرات کردستان ایران پیوست و تا کنگره‌ چهار در حزب باقی ماند و بعد از آن خود را به حکومت جمهوری اسلامی ایران تسلیم کرد و در ایران یک انتشاراتی کردی به نام انتشارات صلاح‌الدین ایوبی در شهر ارومیه برپا کرد. آن انتشاراتی از بهار ۱۹۸۵ یک فصلنامه فرهنگی به نام سروه (نسیم) به چاپ می‌رساند که هیمن تا زمان درگذشتش مسئول آن فصلنامه بود.او قبل از انقلاب مردم ایران در سال 1357 در روزنامه کردستان که در تهران منتشر می‌شد، همکاری می‌کرد.

آثار هیمن

*       "تاریک‌ و‌ روون"، مجموعه‌ اشعار 1974

*       "نالهٔ جودایی"، مجموعه‌ اشعار 1979

*    "پاشه‌روکی ماموستا هیمن"، مجموعه‌ مقالات، مهاباد 1983

*       "چه پكيك گول و چه پكيك نيرگز"

هیمن در روزنامه‌های:

 کوردستان، هه‌واری کورد (فریاد کرد)، هه‌واری نیشتمان (فریاد میهن)، گروگالی مندالان (قیل‌وقال کودکان)، آگر (آتش) و هه‌لاله (لاله) نیز می‌نوشت.

تمام اشعار هیمن (سه رجه می  شیعری هیمن) برای دانلود:

بارگه ی یاران 1: دانلود1

بارگه ی یاران 2: دانلود2

بارگه ی یاران 3: دانلود3

تمام نوشته های هیمن (سه ر جه می  نوسینی هیمن) برای دانلود:

هه واری خالی 1: دانلود  1

هه واری خالی2: دانلود  2

هه واری خالی3: دانلود  3

هه واری خالی4: دانلود  4

فایلها به صورت pdf میباشند.برای مشاهده از برنامه       adobe reader یا acrobat reader استفاده شود.

 

                                                   

 




 

 نظر بده
       




[شيعر و قسه ی خوش * سورانی *]



Ey feleke te chil min kir
Te bochi dilbera min bir
Coda ne es ebde teme
Picheke ji rehma xop deme
Ye do dila jek ve bikit
*

Del def xode bo xo chkit
Ho xelkino es ne dinim
Evindarim  dilbrinim
Wexte delala xot binim
Es rondika di barinim
Es rondika di barinim

 

 

 




 


        




[زمانی کوردی ( زبان کردی)]



لباس کردی

در فرهنگ و رسوم هر قوم و ملتی لباس یکی از اجزای نمادین برای نشان دادن قدمت تاریخی آن ملت و نشان دهنده ی ساختار ارزشی آن ملت است.ملت کرد نیز دارای لباسی مخصوص به خود می باشد که در هر جای دنیا این لباس با نام کرد شناخته شده است. طراحی لباس کردی به شکلی است که مرد با آن مرد است با همان مردانگی و ابهت یک مرد و زن نیز یک زن با همان زیبایی که باید باشد و ضرافتی که در وجودش هست.

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

لباس مردانه از قسمتهای زیر تشکیل می شود:

1.كه وا پاتول : كه به جاي كت و شلوار معمولي مي پوشند ولي شكل و دوخت آنها غير از مد كت و شلوار ي است كه معمول مي باشد. كه وا يا كت لباس كردي تقريبا به صورت يک ژاكت نظامي مي دوزند با اين تفاوتکه كه وا جيب هاي كناره اي ندارد و ضمنا چاك آن كاملا از طرفين راست و چپ باز مي شود بعلاوه غيراز چاك كناره اي آستينهايش چاك دارا ست

دوخت شلوار كردي يا پاتول بدين ترتيب است كه دهانه اي تنگ و بدنه اي گشاد دارد و به جاي كمر انتهاي آن را كه گشاديش بيش از دوبرابر يك شلوار معمولي است با بندي كه دخين ناميده مي شود و از توي قسمت تا شده آن ليفه گذشته مي بندند و از كمر به پايين كه وا را داخل پاتول كرده و بند پاتول را روي ان مي بندند

2. پشت تندp-shttend: از پارچه گلدار به طول شش متر درست مي شوند بدين ترتيب كه پارچه را از سمت عرضش تا كرده مي دوزند و بعد آن را به صورت مختلف ساده و گره چين به كمر مي بندند آنهاي كه صاحب اسلحه ي كمريند آن را روي پشت تند مي بندند و خنجر را بين پشت تند و كه وا فرو مي كنند

3.پچ   echپارچه اي است سه متري و اغلب گلدار كه تارهاي از آن جدامي كنند و به شكل جالبي طوري كه تارهاي ان در طرفين صورت آويزان گردد به دور سر مي پيچند .پچ را كه در نواحي سقز مرز مي گويند روي كلاه مخصوص به نام عارقچین مي بندند عارقچین را از نخ و مخصوصا از نخ هاي قرقره اي با ميل قلاب مي بافند و اين كار مخصوص زنان و دختران كرد است اغلب براي زيبايي بيشتر آن را از نخهاي سياه وسفيد و به مقدار كم نخهاي رنگين پر نقش مي بافند.             

                                                          

البته شایان ذکر است که پیچ فقط مخصوص اکراد(کردها) نبوده در اکثر مناطق خاورمایانه مردها پیچ می بندند،برای نمونه در هندوستان ، پاکستان،افغانستان،مناطق عربنشین و... ولی پیج هر قومی جداست و مخصوص آن قوم.

4.كراس: كراس همان پيراهن است با اين تفاوت كه اولا يقه ندارد و بعلاوه به انتهاي آستينها نيز دنباله اي به نام سوراني مي دوزند كه .......

                 

               ...

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه سیزدهم خرداد 1387ساعت 15:19  توسط نناس  |